Haití: d'Exemples de “saqueo,” mas de paucs actes de violéncia confirmada après lo tèrratrem

Quatre nuèchs après lo tèrratrem en Haití, las ondas e Internet veson un fiero debat sobratz l'emplec dels blogs e los mejans de notícias del mot “saqueo”. Dempuèi Alemanha, nachrichten.at Informa de cases de “pluendern,” literalament “saqueo”, en Pòrt Prince. Lo tèrme en alemand, coma lo mot en anglés, implica pas sonque lo panatòri, mas una interrupcion de l'òrdre social. Los mejans franceses an usat “pillage” (pillaje). La premsa e blogs en castelhan usan amb frequéncia un mot similar, “saqueo”. Lo blogger Ortiz Feliciano refina lo tèrme mentre presenta una explicacion d'un volontari de la Crotz Roja qu'es dins lo terren:

Lo saqueo de las botigas que comencèt après lo tremoladís sembla èsser inevitable e fins a de besonh. ‘I a pas d'autra manièra d'aténher de neurituds', diguèt Matt Marek representant de la Crotz Roja americana sobre lo saqueo. ‘Quitament se vos avètz de sòus avètz pas cossí crompar brica pr'amor que las botigas son estrossejadas e degun trabalhatz'.

Emplecs similars del tèrme apareisson en los mejans poloneses e en la premsa irlandesa e britanica.

Un debat sobratz lo tèrme viró cap a politica racial en doas blogs nòrd-americanas. The Awl, Un blog grupal de professionals de mejans de Naua Yòrk, avertiguèt una version leugièrament desparièra de la declaracion de la Crotz Roja qu'Ortiz Feliciano aviá destacat. Mas a on lo blog en castelhan aviá enfatizado lo contengut literal de la declaracion — escasez de manjar que forçava a rebuscar l'escobilha en Haití— los bloggers nòrd-americanes s'ocupavan de las siás consequéncias, e se faguèron referéncia a l'Auragan Katrina:

Tom Scocca:… Lo representant de Haití de la Crotz Roja Nòrd-americana diguèt: ‘A agut saqueo generalisat de las bastissas saturadas dempuèi lo tèrratrem. I a pas d'autra manièra d'aténher de provisions. E mai s'as de sòus, aquestes recorses se van agotar en unes paucs jorns'.
Choire Sicha: ME VAU TORNAR FÒL
Tom Scocca: s'I a pas d'autra manièra d'aténher de provisions, es pas saqueo.
Tom Scocca: Foguèt aital coma passèt amb Katrina, cèrt? Informes de violéncia desenfrenada, temibla. Que van amb lo “saqueo”.
Choire Sicha: Personas negras en corrent en la nuèch!

Cientos De comentaris en un blog nòrd-american sobre politica racial, StuffWhitePeopleDo, an debatre tanben la situacion.  Lo comentarista Krystal*Lyte escriguèt:

Aguèt d'informes de personas que morien de fam saqueando involuntariamente la provision de manjar de l'ONU… Honestamente remembri pas qu'als samoanos ni als indonesios los ajan caracterizats aital en lo sieu moment de devastación, mas totun [los reportaires] s'inclinan per empénher lo ‘furiós' tèma sobratz aquestas victimas en particulara.

En The Future Majority, la sociològa Kathleen Tierney del Centre d'Emergéncias Naturalas de l'Universitat de Colorado (EUA), descriu lo tèrme “saqueo” coma un vièlh problèma:

… Fòrça de sobratz çò es de mites de desastres —çò que las gents ditz que passa en los desastres contra çò que de vertat passa. Çò Qu'aquestes investigadors descobriguèron foguèt que los mejans —quitament en los ans cinquanta e seissanta— enfocavan d'enòrmes desastres amb cèrts marcs. Quand los mejans informan de desastres, se van ocupar inevitablament de çò de dramatic e çò d'antisocial, e mai se siá lo un per cent de la populacion eth quau cometa aquestes actes. E quitament aicí, los mites del saqueo passan totjorn a la primièra plana dels informes dels mejans.

Coma es estat en Haití?

Se. Per exemple, l'endeman d'aqueste tèrratrem en Haití, s'informèt qu'una preson aviá saturat e que la presa s'èra anada —la pressumpcion èra que s'èra escapat per anar a saquear. Çò de pres foguèron pas a veire las siás maires o de sòrs, s'anèron a saquear. E presumiblemente sabèm aquò, pr'amor que son de personas dolentas, son criminalas.

En los videos dels ciutadans e de las notícias an aparegut d'informes de bandas armadas, incluses video de joves amb machetes. Lo divendres, miles de trabalhadors de mejans e de rescat semblan èsser arribat a l'epicentre del tèrratrem. Mas los informes de blogs e de mièja envolopa saqueo semblan èsser basats en unes paucs cases.

Konpay, La pagina web d'una ONG del meteis nom amb sedença en Pòrt Prince, informèt de tiroteos lo dissabte 16.

16 de genièr de 2010. 7 am: Los tirs se propagaron anuèch dins la nòstra zòna. A la 1 am comencèt. Èra a çò luènh dins la distància quand comencèt, mas s'apropèt fins a près de las 2:30 e sembla après que parèt. Totas las personas sens larèr qu'èran dins lo carrèr e dins los camps de refugiats se trobèron amb lo caòs amb fòrts cánticos, d'aplaudiments e d'oracions. Soi dins l'ostal Mateo 25 dins Delmas 33. Avèm installat un espital de campanha amb mai de 1,300 refugiats en una pista de fotbòl.

Un mièg de comunicacions nòrd-americanas, MSNBC, informèt de sonque un tiroteo fatal e d'un òme en panant un ataúd:

Aguèt d'informes de saqueos isolats de joves que caminavan pel centre amb machetes, e s'informa que los lairons li tirèron a un òme cuyo còs daissèron dins lo carrèr. Un fotògraf d'AP vegèt a un saqueador en trasent un cadavre d'un ataúd en un cementèri de la vila e s'anar après amb la caissa.

Dempuèi Colómbia, en Lo Colombian los tèrmes “saqueo” e desespèr apareisson amassa. Un informe per cable en castelhan citat en lo meteis periodic, e citat largament en los mejans e la blogósfera en castelhan, distinguís entre saqueo e panatòri, en citant als subreviventes del tèrratrem en disent que mentre una multitud de gents hambrienta irrompèt en lo magasèm de l'ONU e s'amièren de verdugalhs e de produchs texiles, un pichon grop de lairons armats amb de pals lor panèron las siás apertenenças.

Se vos plai visite la pagina de Globala voices Haiti Earthquake per mai cobertura de l'eveniment.