Chile: Modèrn Jorn dels Dreches Umans pels mapuches

s'inaugurèt recentament en Santiago de Chile lo Musèu de la Memòria e los Dreches Umans. Lo Musèu documenta las violacions als dreches umans comesas pendent la dictatura del General Augusto Pinochet, entre 1973 e  1990. Lo blogger Santiago Gardèt del blog Negra Envolopa Blanco soslinha que l'esfòrç es unic en America Latina. “Ojalá Mai de musèus coma èst dobrissètz las siás pòrtas per tota la region”, agrega Emiliano Balerini del blog Umans de Dreches.

Musèu de la Memòria en Santiago. Fòto de Walala Pancho e usada amb autorizacion de Creative Commons.

Pendent l'inauguracion arribèt una interrupcion quand doas gojatas mapuches cridèron dempuèi una lantèrna justa quand la Presidenta Michelle Bachelet, ela meteissa una victima de la tortura, parlava dels dreches umans. Una de las femnas s'identifiquèt coma Katherine Catrileo, sòr de Matías Catrileo, un activista mapuche de 22 ans a qui la policia chilenca auciguèt a de tirs en genièr de 2008. Als dos oficiales de policia se lor donèt una senténcia suspenuda de dos ans, que pas purgarían pena de preson.

Lo blogger TotemRac remembra pendent el als sieus lectors que los tèmas de dreches umans son pas limitats al periòde de la dictatura de Pinochet:

La parcialidad d'aqueste projècte demòra de manifèst al reconéisser Istoricament sonque lo periòde 1973 – 1990 … Mama Bachelet placi la 1ª pèira lo 10 de Decembre del 2008 diguèt … que “aja pas espaci per l'exclusion, siá per de rasons politicas, religiosas, sòci economic, étnicas, de genre, o de quin tipe que siá, la discriminacion a d'èsser desterrada”, bon s'i a pas espaci per l'Exclusion o Discriminacion Politica, Perqué reconeis pas que lo periòde 1973- 1990?, O los DD.HH Nasquèron lo 11 de Setembre de 1973 e feniguèron en Decembre de 1990?, O Son sonque valguts los DD.HH De sol una partida dels Chilencs?

Es lo conflicte en cors amb la comunitat mapuche çò qu'a cridar l'atencion sobratz lo tèma de detlos dreches umans en Chile uèi lo jorn. Per exemple, Chile manten cautivos a a l'entorn de 50 mapuches sens jutjament per èsser suspèctes d'activitats terroristas. Lo govèrn chilenc ditz qu'agís en responsa als frequents atacs incendiarios contra de camions, violacion de proprietat privada e atacs a d'autobuses amb de passatgièrs. Per contrast, los caps mapuches acusan a l'estat chilenc d'èsser estat objècte de torturas, racisme e falsificación d'evidéncia per los empresoar coma terroristas. A agut quitament d'arrèsts de ciutadans estrangièrs e autres de chilencs acusats de collaborar amb de membres de la comunitat mapuche en la comission dels crims.

Entre los arrèsts qu'an sonat mai son lo del ciutadan basc Asel Luzarraga Zarrabeitia, e de la jornalista e aclamada cineasta chilenca Elena Varela, que se li acusa a el de collaborar en l'organizacion d'assauts dins dos bancs, panatòri amb omicidi, panatòri amb violéncia e associacion illegala amb assag de cometre un delicte. Lo sieu jutjament es estat pospuesto adès pel tresen còp. Varela aviá trabalhar en un documentari sul conflicte entre las entrepresas madereras, l'estat chilenc e los mapuches per l'emplec de la tèrra.

La blogger Lucía Sepúlveda Ruiz comenta en lo blog de Leon Huarancca Quichca:

Lo cas d'Elena Varela ejemplifica aital meteis las doas de caras del govèrn de la Presidenta Bachelet, que per una part prèmia a l'artista amb lo FONDART 2007, lo mai important concors de fons publics pel cinèma, pel documentari “Newen Mapu, mapuche, la Fòrça de la Tèrra”, e per d'autra, l'empresoa e requisa las siás entrevistas a de caps de las luchas recentas per recuperacion de la tèrra ancestral.

Un exasperado blogger d'Argentina comenta en lo luòc Kaos en la Ret:

O se vei sonque çò que se fa d'un sol costat?? Se los atacan constantament, se respèctan pas las siás leis, las siás etnias, se son avasallados, en arribant a empresoar a la cineasta Elena Varela, e a l'escrivan Asel Luzarraga, pel sol fach de se far referéncia dins aqueste Pòble Originario, de los defendre…que se pòt esperar?? JUSTÍCIA?? Se L'i a pas, se sonque impera l'imparcialidad….Lamentablemente En lo mieu País, tanpauc se repetan dins aquestes Pòbles, los s'expulsa de totes costats, se vendon las tèrras amb eles dins. Sèsi vertadièrament coma argentina una verguenza terribla de las autoritats d'ambedós païses.

Membres de las Nacions Jonhudas an criticat la situacion, çò mai recent foguèt un jorn après l'inauguracion del Musèu. Lo 12 de genièr, James Anaya, Relator Especial de las Nacions Jonhudas envolopa Drecha Umana dels Indigènas diguèt que sembla aver un “cercle de violéncia” en la situacion. A de començaments de 2009, Anaya aviá comentat qu'es de besonh distinguir entre terroristas e delinquentes. Chile a invocado repetidament una lei antiterrorismo, donada pendent l'èra de Pinochet, en contra dels manifestants mapuches.